2016 Выпуск №1(55)

Исследования по истории русского неокантианства в Польше

Аннотация

Рассматриваются основные направления исследований российского неокантианства в Польше. Хотя количество и качество этих работ еще нельзя сравнить с исследованиями по истории немецкого неокантианства, ситуация постепенно меняется к лучшему. Авторы отмечают неоспоримый прогресс в изучении российского неокантианства в Польше в последние годы: появляются монографии, статьи, сборники, научно-исследовательские проекты, связанные с той или иной личностью или темой из истории русского неокантианства. Своеобразный прорыв осуществили произведения, посвященные русской мысли, сестры Терезы Оболевич. Авторы признают достаточно эвристичной идею А. Нораса о развитии неокантианской концепции в постнеокантианскую. Одной из главных черт такого развития они считают онтологизацию познавательного процесса, признание того, что трансцендентные свойства познающего субъекта первичны и оказывают существенное влияние на его познавательные структуры, что имело место у Сергея Гессена, Бориса Яковенко, Василия Сеземана. А это сближает философские усилия русских неокантианцев с концепцией создателя «новой онтологии» Николая Гартмана. Пересечения и взаимовлияния учений русских неокантианцев не только с их немецкими коллегами и учителями в Марбурге, Фрейбурге и Гейдельберге, но и с русской религиозной философией и с философскими построениями Н. Гартмана выявляются поэтому правомерно.

Список литературы

1. Белов В. Н. Русское неокантианство: история и особенности развития // Кантовский сборник. 2012. № 1. C. 27—39.
2. Валицкий А. Послесловие к публикации «жизнеописания» С. И. Гессена // Вопросы философии. 1994. № 7—8. C. 182—187.
3. Валицкий А. Сергей Гессен: философ в изгнании // Гессен С. И. Избранные сочинения / под ред. А. Валицкого, Н. Чистяковой. М., 1998. C. 3—28.
4. Гессен С. И. Мое жизнеописание // Вопросы философии. 1994. № 7—8. C. 152—181.
5. Гессен С. И. Мое жизнеописание // Гессен С. И. Основы педагогики. Введение в прикладную философию / под ред. П. В. Алексеевa. M., 1995. C. 412—447. 
6. Гессен С. И. Мое жизнеописание // Гессен С. И. Избранные сочинения / под ред. А. Валицкого, Н. Чистяковой. М., 1998. C. 723—782.
7. Кубалица Т. Относительная истинность теории отражения в интерпретации Генриха Риккерта / пер. В. Прoхoрoвa, В. Беловa // Кантовский сборник. 2010. № 2. C. 69—79.
8. Маслин М. А. Анджей Валицкий. Интеллектуальный портрет польского историка русской философии // Гуманитарные науки. Вестник Финансового университета. 2012. № 4. C. 88—92.
9. Оболевич Т. Спор Владимира Соловьева с Александром Введенским по поводу Спинозы // Соловьевские исследования. 2012. № 4. C. 38—45.
10. Оболевич Т. От неокантианства к онтологизму // Мысль. 2014. № 16. C. 62—69.
11. Оболевич Т. Степун Федор Августович // Новая pоссийская энциклопедия / под ред. В. И. Даниловa-Данильянa. М., 2015a. Т. 15.
12. Оболевич Т. Участие русских философов во Втором польском философском конгрессе (1927) // Философский журнал. 2015в. № 2. C. 128—145.
13. Франк С. Л. Проблема реальности / пер. Б. Чардыбон, В. С. Мирошниченко // Философские науки. 2013. № 4. C. 122—125.
14. Щукин В. Г. Европейские ландшафты и цивилизация большой равнины (Ф. А. Степун) // Россия: воображение пространства/пространствo воображения / под ред. И. И. Митинa, Д. Н. Замятинa. М., 2009. C. 378—397.
15. Щукин В. Г. От метафизики ландшафта к феноменологии нации. Ф. А. Степун об особенностях русской культуры // Федор Августович Степун / под ред. В. К. Канторa. М., 2012. C. 55—74.
16. Чардыбон Б. А. Белый и неокантианство // Миры Андрея Белого / под ред. К. Ичин, М. Спивак. Белград ; М., 2011. C. 678—686.
17. Чардыбон Б. Послесловие: Сергей Гессен в Польше до и после 2-й мировой войны / пер. И. В. Обуховой-Зелиньской // Русские евреи в Польше. Статьи, публикации, мемуары и эссе / под ред. К. Кикоинa, И. В. Обуховой-Зелиньской, М. А. Пархомовскoгo. Иерусалим, 2014. C. 233—256.
18. Чардыбон Б., Мирошниченко В. С. О выступлении С. Л. Франка на втором польском философском съезде (Варшава, 1927) // Философские науки. 2013. № 4. C. 120—122.
19. Челпанов Г. Об уме животных // Вопросы философии и психологии. 1907. № 91. C. 45—75.
20. Augustyn L. Wartość bytu. Ontologizm etyczny w filozofii rosyjskiej (Rozważania wokół filozofii Borysa Wyszesławcewa) // Postneokantyzm — ontologizm. Estetyka i Krytyka / ed. B. Czardybon [i in.]. 2012. № 26. S. 309—324.
21. Bęben D. Kilka uwag o «Logosie», czyli filozofia kultury jako filozofia pierwsza // Folia Philosophica. 2012. № 30. S. 285—302.
22. Bild, Abbild und Wahrheit. Von der Gegenwart des Neukantianismus / ed. T. Kubalicy. Würzburg, 2013.
23. Bober I. Sergiusza Hessena próba przezwyciężenia relatywizmu w naukach o kulturze // Z problematyki filozoficznej i ekonomicznej współczesności / ed. C. Szczepańczyka. Kielce, 1990. S. 7—33.
24. Bohun M. Nowa ontologia czy «prywatna metafizyka»? Kilka uwag na marginesie «syntezy krytycznej» Fiodora Stiepuna // Postneokantyzm — ontologizm. Estetyka i Krytyka / ed. B. Czardybon [i in.]. 2012. № 26. S. 295—307.
25. Bohun M. Śmiertelna cywilizacja. Katastroficzny antyokcydentalizm rosyjski i europejskie paradoksy // Kultura i Wartości. 2014. № 2. S. 45—62.
26. Cohen H. Kantowska teoria doświadczenia / tłum. A. J. Norasa. Kęty, 2012.
27. Czardybon B. Wiara w ujęciu Aleksandra I. Wwiedienskiego // Logos i Ethos. 2009. № 2. S. 235—253.
28. Czardybon B. Andrieja Biełego teoria symbolizmu jako światopoglądu // Colloquia Litteraria Sedlcensia. Studia Minora II. Symbol w paradygmatach kultury europejskiej. Od czasów antycznych do współczesności / ed. A. Borkowskiego [i in.]. Siedlce, 2010. S. 37—40 (a).
29. Czardybon B. Motywy neokantowskie w rosyjskim symbolizmie // Symbol w kulturze rosyjskiej / ed. K. Dudy [i in.]. Kraków, 2010. S. 473—491 (b).
30. Czardybon B. Doświadczenia marburskie Władysława Tatarkiewicza i Borysa L. Pasternaka // Filo-Sofija. 2011. № 13—14. S. 505—520 (a).
31. Czardybon B. Symbolizm jako modus cogitandi i modus vivendi. Pojęcie symbolu w myśli Andrzeja Biełego // Przegląd Rusycystyczny. 2011. № 3. S. 47—61 (b).
32. Czardybon B. «Nowe ontologie». Tradycja postneokantyzmu w Niemczech i Rosji (10—11 stycznia 2012, Kraków, Uniwersytet Jagielloński). Sprawozdanie z konferencji // Kultura i Wartości. 2012. № 1. S. 129—137 (a).
33. Czardybon B. Primum esse, deinde cognoscere. Metafizyka poznania Nicolaia Hartmanna a ontologizm Siemiona L. Franka // Ruch Filozoficzny. 2012. № 3—4. S. 499—516 (b).
34. Czardybon B. Rosyjski wariant neokantyzmu i postneokantyzmu // Postneokantyzm — ontologizm. Estetyka i Krytyka / ed. B. Czardybon [i in.]. 2012. № 26. S. 237—257 (c).
35. Czardybon B. Filozofia Nicolaia Hartmanna a filozofia rosyjska — wybrane analogie // Studia nad filozofią Nicolaia Hartmanna (z bibliografią polskich przekładów i opracowań po roku 1945) / ed. L. Kopciucha. Lublin, 2013. S. 235—252. 
36. Czardybon B. Sezeman Wasyl // Идеи в России — Idee w Rosji — Ideas in Russia. Leksykon rosyjsko-polsko-angielski / ed. J. Dobieszewskiego. Łódź, 2014. Т. 8. S. 380—385.
37. Czardybon B. Hartmann Nicolai // Ibid. Łódź, 2015 [preprint] (a). Т. 9.
38. Czardybon B. Logizm // Ibid. 2015 [preprint] (b). Т. 9.
39. Daniłkina N. Filozofia i metafizyka w rozumieniu Sergiusza Hessena / tłum. D. Wańczyka // Postneokantyzm — ontologizm. Estetyka i Krytyka / ed. B. Czardybon [i in.]. 2012. № 26. S. 275—285.
40. Diec J. Koncepcja kultury Sergiusza Hessena // Archiwum Historii Filozofii i Myśli Społecznej. 1998. № 43. S. 195—202.
41. Filozofia wychowania Sergiusza Hessena / ed. H. Rotkiewicz. Warszawa, 1997.
42. Folkierska A. Sergiusz Hessen: pedagog odpowiedzialny. Warszawa, 2005.
43. Hartmann N. Zarys metafizyki poznania / tłum. E. Drzazgowskiej, P. Piszczatowskiego. Warszawa, 2007.
44. Hessen S. Autobiografia. La pedagogia russa del XX secolo // I Problemi della Pedagogia / mod. L. Volpicelliego. Roma, 1956. Т. 17. S. 9—62.
45. Hessen S. Studia z filozofii kultury / komp. A. Walicki. Warszawa, 1968.
46. Hessen S. Filozofia, kultura, wychowanie / komp. M. Hessenowa. Wrocław ; Warszawa, 1973.
47. Hessen S. Podstawy pedagogiki (Dzieła wybrane. Т. 1) / komp. W. Okoń ; tłum. A. Zieleńczyka. Warszawa, 1997 (a).
48. Hessen S. Szkoła i demokracja na przełomie (Dzieła wybrane. Т. 2) / komp. W. Okoń ; tłum. A. Zieleńczyka. Warszawa, 1997 (b).
49. Hessen S. O sprzecznościach i jedności wychowania. Zagadnienia pedagogiki personalistycznej (Dzieła wybrane. Т. 3) / komp. W. Okoń. Warszawa, 1997 (c).
50. Hessen S. Struktura i treść szkoły współczesnej. Zarys dydaktyki ogólnej (Dzieła wybrane. Т. 4) / komp. W. Okoń. Warszawa, 1997 (d).
51. Hessen S. Moje życie / tłum. A. Kamińskiego // Hessen S. Pisma pomniejsze (Dzieła wybrane. Т. 5) / komp. W. Okoń. Warszawa, 1997. S. 45—47 (e).
52. Hessen S. Pisma pomniejsze (Dzieła wybrane. Т. 5) / komp. W. Okoń. Warszawa, 1997 (f).
53. Hessen S. Państwo prawa i socjalizm / tłum. S. Mazurka. Warszawa, 2003. 
54. Kojkoł J. Kultura i wychowanie w filozoficznej wizji edukacji Sergiusza Hessena // Człowiek i kultury. Liber amicorum. Studia poświęcone profesorowi Mirosławowi Nowaczykowi / ed. Z. Stachowskiego. Warszawa ; Tyczyn, 2001. S. 85—98 (a).
55. Kojkoł J. Wartości a wychowanie w personalistycznej wizji edukacji Sergiusza Hessena // Elitaryzm. Mistrz w edukacji / ed. M. Szczepańskiej. Słupsk, 2001. S. 19—29 (b).
56. Kojkoł J. Posthistoryczne traktowanie wartości: B. Nawroczyński — S. Hessen — H. Elzenberg // Acta Facultatis Philosophicae Universitatis Prešoviensis. Studia Aesthetica. 2009. № 11. S. 124—142.
57. Krasicki J. Bierdiajew i Kant // Krasicki J. Bierdiajew i inni. W kręgu myśli rosyjskiego renesansu religijno-filozoficznego. Warszawa, 2012. S. 105—132 (a).
58. Krasicki J. Bierdiajew i neokantyzm // Ibid. S. 133—147 (b).
59. Krasicki J. «Filozoficzna donkichoteria»? Mikołaj Bierdiajew w poszukiwaniu ideału filozofii // Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. 2012. № 2. S. 39—57 (c).
60. Krasicki J. Mikołaj Bierdiajew a neokantyzm // Postneokantyzm — ontologizm. Estetyka i Krytyka / ed. B. Czardybon [i in.]. 2012. № 26. S. 223—236 (d).
61. Kubalica T. Prymat rozumu praktycznego w logice. Teoria prawdy neokantowskiej szkoły badeńskiej. Katowice, 2009.
62. Kubalica T. Wahrheit, Geltung und Wert. Die Wahrheitstheorie der Badischen Schule des Neukantianismus. Würzburg, 2011.
63. Kubalica T. Johannes Volkelt und das Problem der Metaphysik. Würzburg, 2014.
64. Kubalica T. Władysław Tatarkiewicz und der Marburger Neukantianismus // Neukantianismus in Polen / ed. T. Kubalicy [i in.]. Würzburg, 2015. S. 115—124. 
65. Kucha R., Świderska M. Sergiusz Hessen (1887—1950) — as creative European educationalist with no homeland // Journal of Intercultural Management. 2013. № 4. S. 81—92.
66. Kuderowicz Z. Sergiusz Hessen a przełom antypozytywistyczny // Studia Filozoficzne. 1969. № 4. S. 161—164.
67. Łosski M. Idealizm transcendentalno-logiczny w Rosji i jego krytyka. Włodzimierz Ern (1. Przedstawiciele idealizmu transcendentalno-logicznego) // Łosski M. Historia filozofii rosyjskiej / tłum. H. Paprockiego. Kęty, 2000. S. 357—365. 
68. Marburg versus Südwestdeutschland. Philosophische Differenzen zwischen den beiden Hauptschulen des Neukantianismus / ed. Ch. Krijnena [i in.]. Würzburg, 2012.
69. Mazurek S. Rosyjski renesans religijno-filozoficzny wobec filozofii Kanta // Postneokantyzm — ontologizm. Estetyka i Krytyka / ed. B. Czardybon [i in.]. 2012. № 26. S. 215—221.
70. Miroshnychenko V. Na drodze do Bogoludzkiego uzasadnienia kultury: S. L. Frank a neokantyzm / tłum. B. Czardybon // Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria. 2011. № 1. S. 63—80.
71. Neokantyzm / komp. B. Borowicz-Sierocka [i in.]. Wrocław, 1984.
72. Neokantyzm badeński i marburski. Antologia tekstów / ed. A. J. Norasa [i in.]. Katowice, 2011.
73. Neukantianismus in Polen / ed. T. Kubalicy [i in.]. Würzburg, 2015.
74. Niżnikow S. A. O specyfice rosyjskiego neokantyzmu (uwagi o filozofii wiary A. I. Wwiedieńskiego) / tłum. H. Rarot // Colloquia Communia. Rosja — Wielki Nieznajomy. Wybór tekstów ze współczesnej filozofii i socjologii rosyjskiej / ed. H. Rarot [i in.]. 2004. № 2. S. 29—39.
75. Noras A. J. Kant a novokantovstvo — bádenská a marburská škola / tłum. E. Andreanskýego [i in.]. Košice, 2011.
76. Noras A. J. Historia neokantyzmu. Katowice, 2012.
77. Obolevitch T. Ontologizm, czyli Siemiona Franka polemika z pokantowskim epistemologizmem // Roczniki Filozoficzne. 2007. № 2. S. 67—79.
78. Obolevitch T. Animal symbolicum. Myśl E. Cassirera i A. F. Łosiewa // W poszukiwaniu swoistości człowieka / ed. G. Bugajaka [i in.]. Warszawa, 2008. S. 141—157 (a).
79. Obolevitch T. Polemiczne wątki w filozofii wszechjedności Siemiona Franka // Przegląd Filozoficzny. Nowa Seria. 2008. № 3. S. 61—70 (b).
80. Obolevitch T. Animal symbolicum. Myśl Ernsta Cassirera i Aleksego Łosiewa // Aleksy Łosiew, czyli rzecz o tytanizmie XX wieku / ed. J. Uglika [i in.]. Warszawa, 2012. S. 406—418 (a).
81. Obolevitch T. Włodzimierza Sołowjowa i Aleksandra Wwiedienskiego spór o Spinozę // Logos i Ethos. 2012. № 1. S. 233—240 (b).
82. Obolevitch T. W stronę ontologizmu. Ewolucja twórcza Siemiona Franka // Postneokantyzm — ontologizm. Estetyka i Krytyka / ed. B. Czardybon [i in.]. 2012. № 26. S. 259—274 (c).
83. Paradowski R. Mikołaj Bierdiajew i Fiodor Stiepun o wolności. Wolność jako wierność // Paradowski R. Metafizyka i kultura. Repetycje kartezjańskie. Warszawa, 2011. S. 319—326.
84. Pluta A. Kultura i kształcenie. Próba kulturoznawczego odniesienia do koncepcji dydaktyki krytycznej Sergiusza Hessena. Częstochowa, 1992.
85. Polskie badania filozofii rosyjskiej. Przewodnik po literaturze / ed. L. Kiejzik [i in.]. Warszawa, 2009. Т. 1.
86. Polskie badania filozofii rosyjskiej. Przewodnik po literaturze / ed. L. Kiejzik [i in.]. Warszawa, 2012. Т. 2.
87. Przebinda G. Rola «kantyzmu» w procesie ewolucji myśli Nikołaja Bierdiajewa // Slavia Orientalis. 1998. № 3. S. 433—446.
88. Przebinda G. Rola «kantyzmu» w procesie ewolucji myśli Nikołaja Bierdiajewa // Przebinda G. Między Moskwą a Rzymem. Myśl religijna w Rosji XIX i XX wieku. Kraków, 2003. S. 159—171.
89. Przybycień K. K. Osobowość w koncepcji pedagogicznej Sergiusza Hessena // Українська полоністика (Педагогічні дослідження). 2007. № 3—4. C. 83—95.
90. Sołowjow W. S. Pojęcie Boga (w obronie filozofii Spinozy) / ed. T. Obolevitch // Logos i Ethos. 2012. № 1. S. 203—231.
91. Stiepun F. Życie a twórczość / tłum. W. Sawickiego. Warszawa, 1999.
92. Stiepun F. Biesy a rewolucja bolszewicka / tłum. R. Papieskiego // Kronos. Metafizyka — Kultura — Religia. 2007. № 4. S. 36—47.
93. Stołowicz L. Prądy filozoficzne pierwszej połowy XX wieku. Neokantyzm rosyjski // Stołowicz L. Historia filozofii rosyjskiej. Podręcznik / tłum. B. Żyłko. Gdańsk, 2008. S. 333—363.
94. Styczyński M. Neokantysta Sergiusz Hessen // Między reformą a rewolucją. Rosyjska myśl filozoficzna, polityczna i społeczna na przełomie XIX i XX wieku / ed. A. Ochotnickiej [i in.]. Kraków, 2004. S. 127—140 (a).
95. Styczyński M. Sergei Hessen, Neo-Kantian // Studies in East European Thought. 2004. № 56. P. 55—71 (b).
96. Styczyński M. Neokantysta Sergiusz Hessen // Styczyński M. Ratio a Λóγος: jedno czy dwoje? O filozofii rosyjskiej, sowietologii i o filozofii politycznej Andrzeja Walickiego. Zbiór rozpraw. Łódź, 2012. S. 85—98.
97. Szczukin W. Метафизика ландшафта и цивилизация равнины (Федор Степун) // Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis. 2008. № 3. S. 145—162.
98. Sztobryn S. Filozofia wychowania Sergiusza Hessena. Łódź, 1994.
99. Sztobryn D., Sztobryn S. Transcendentalny empiryzm jako postać Hessenowskiego neokantyzmu // Filozofia wychowania Sergiusza Hessena / ed. H. Rotkiewicz. Warszawa, 1997. S. 116—130.
100. Szulakiewicz M. Mikołaj Bierdiajew jako krytyk filozofii transcendentalnej // Emigracja rosyjska. Losy i idee / ed. R. Bäckera [i in.]. Łódź, 2002. S. 111—122.
101. Szulakiewicz M. Mikołaj Bierdiajew i filozofia krytyczna // ΣΟΦΙΑ. Pismo Filozofów Krajów Słowiańskich. 2003. № 3. S. 131—145.
102. Święcicki z(e) Lwowa H. G. Czełpanow. O rozumie zwierząt (przeg.) // Przegląd Filozoficzny. 1910. № 4. S. 520.
103. Walicki A. Rosyjska filozofia i myśl społeczna od Oświecenia do marksizmu. Warszawa, 1973.
104. Walicki A. A history of Russian thought from the Enlightenment to Marxism / tłum. H. Andrews-Rusieckiej. Stanford, 1979.
105. Walicki A. A history of Russian thought from the Enlightenment to Marxism / tłum. H. Andrews-Rusieckiej. Oxford, 1980.
106. Walicki A. Sergiusz Hessen: synteza porewolucyjna // Walicki A. Filozofia prawa rosyjskiego liberalizmu. Wybór pism / tłum. J. Stawińskiego. Warszawa, 1995. S. 419—478.
107. Walicki A. Mój łódzki Mistrz i pluralizm wartości // Walicki A. O inteligencji, liberalizmach i o Rosji. Kraków, 2007. S. 219—232.
108. Wieczorek Z. Filozofia wszechjedności Sergiusza Hessena. Kraków, 2005.
109. Wokół idei pedagogicznych Sergiusza Hessena / ed. M. Błędowskiej [i in.]. Łódź, 2013.
110. Wwiedienski A. I. O rodzajach wiary w jej relacji do wiedzy. Cz. 1 / tłum. T. Obolevitch, B. Czardybon // Logos i Ethos. 2009. № 2. C. 197—234.
111. Wwiedienski A. I. O rodzajach wiary w jej relacji do wiedzy. Cz. 2 / tłum. B. Czardybon // Logos i Ethos. 2010. № 1. C. 179—204. 
112. Ziomek M. W poszukiwaniu kulturowej tożsamości — rosyjscy Europejczycy: Fiodor Stiepun i Gieorgij Fiedotow i czasopismo «Hовый град» // Studenckie Zeszyty Naukowe (Instytut Filologii Wschodniosłowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Koło Naukowe (W)Koło Rosji). 2008. № 4. S. 40—48.
113. Ziomek M. Neokantyzm Fiodora Stiepuna // Postneokantyzm — ontologizm. Estetyka i Krytyka / ed. B. Czardybon [i in.]. 2012. № 26. SC. 287—294.