Свинцово-оловянные значки из раскопок пригорода Альтштадта
Аннотация
Проанализированы свинцово-оловянные значки религиозного и светского содержания, найденные в ходе археологических работ в центральной части Калининграда в 2020 г. Дана характеристика морфологических особенностей, проведена иконографическая атрибуция находок. Установлено северогерманское происхождение части находок, относящейся к паломническим значкам. Три из них связаны с богородичным культом, ещё три значка относятся к местам паломничеств, связанным с евхаристическими чудесами. Анализ значков религиозного содержания позволил сделать предположения о направлениях паломничества из средневекового Кёнигсберга. Значки светского содержания предположительно являлись маркерами профессиональной принадлежности. Рассмотрение свинцовых значков, найденных на окраине альтштадтской Ластадии дает первый набросок истории обращения предметов личного благочестия и носимых на одежде знаков profanum среди населения средневекового Кёнигсберга.
Список литературы
1. Бахтин А. П. Пилигримы-крестоносцы в Пруссии // Калининградские архивы. № 13. Калининград, 2016. С. 53―63.
2. Вебер Д. И., Иптышева И. А., Калашников Е. А., Пагин Е. Л. Западноевропейские паломнические жетоны. Новые находки, интерпретация, технология изготовления : устный доклад // 67-е заседание семинара «Археология и история Пскова и Псковской земли». Псков, 12―14 апреля 2022 г. URL: https://www.youtube.com/watch?v=0etU29Xx36k (дата обращения: 30.04.2022).
3. Зальцман Э. Б. Отчет о спасательных полевых археологических работах, проведенных на территории выявленного объекта культурного наследия «Участок культурного слоя XV―XVI вв. г. Кёнигсберга» (г. Калининград, ул. В. Гюго, 2) в 2020 г. 2021 // Архив ИА РАН. Ф. Р-1.
4. Зальцман Э. Б. Отчет об археологических раскопках в г. Калининграде на ул. Вагнера (ул. Салтыкова-Щедрина). 2008 // Архив ИА РАН. Ф. Р-1.
5. Кожевникова И. В. Крестильная купель из кафедрального собора Кёнигсберга // Калининградские архивы: материалы и исследования : сб. ст. Вып. 14. Калининград, 2017. С. 19―34.
6. Кулаков В. И. Раскопки Лёбенихта в 1999 г. Кёнигсберг под Калининградом. Калининград, 2005. (Prussia Antiqua ; т. 3).
7. Лютер М. Избр. произведения. СПб., 1994.
8. Меньшиков М. Ю. Секира Перуна или топор святого Олафа. Исторический контекст миниатюрных топориков (амулетов-топориков) в XI―XVII веках // Археология Подмосковья : материалы науч. семин. Вып. 13. М., 2017. С. 117―131.
9. Ansorge J. Pilgerzeichen sowie religiöse und profane Zeichen aus der Grabung für das Ozeaneum in Stralsund // Das Zeichen am Hut im Mittelalter: europäische Reisemarkierungen. Symposion in memoriam Kurt Köster (1912―1986) und Katalog der Pilgerzeichen im Kunstgewerbemuseumund im Museum für Byzantinische Kunstder Staatlichen Museen zu Berlin / hrsg. von H. Kühne, L. Lambacher, L. Vanja. Frankfurt a/M, 2008. S. 83―114.
10. Ansorge J. Pilgerzeichen und Pilgerzeichenforschung in Mecklenburg-Vorpommern // Wallfahrer aus dem Osten Mittelalterliche Pilgerzeichenzwischen Ostsee, Donauund Seine. Beiträge der Tagung. Perspektiven der europäischen Pilgerzeichenforschung 21. bis 24. April 2010 in Prag / hrsg. von H. Kühne, L. Lambacher, J. Hrdina. Frankfurt a/M, 2013. S. 81―143.
11. Brumme C., Kühne H. Jenseits von Wilsnack und Sternberg: Pilgerzeichen spätmittelalterlicher Heilig-Blut-Wallfahrten // Varia Campanologiae Studia Cyclica ― 25 Jahre Deutsches Glockenmuseum auf Burg Greifensteinn. Zugleich eine Festschrift für Jörg Poettgen zur Vollendung des 70. Lebensjahres = Schriften aus dem Deutschen Glockemuseum. H. 6 / hrsg. von K. Bund, R. Pfeiffer-Rupp. Greifenstein ; Hessen, 2009. S. 129―142.
12. Brumme C., van Asperen H. Kleine Objekte und groβe Kontexte: 170 Jahre Forschung zu mittelalterlichen Zeichen = Small objects, larger contexts: 170 years of research into medieval badges // Tragezeichen ― Social Media of the Middle Ages = Badges ― Social Media des Mittelalters. Lübeck, 2020. S. 150―178.
13. Brumme С. Pilgerzeichen ― Erhaltungsbedingungen und Verbreitungsräume // Das Zeichen am Hut im Mittelalter: europäische Reisemarkierungen : Symposion in memoriam Kurt Köster (1912―1986) und Katalog der Pilgerzeichen im Kunstgewerbemuseumund im Museum für Byzantinische Kunstder Staatlichen Museen zu Berlin / hrsg. von H. Kühne, L. Lambacher, L. Vanja. Frankfurt a/M., 2008. S. 127―142.
14. Fonterek J., Marcinkowski M., Sieńkowska U. Elbląg ― życie codzienne w porcie hanzeatycki. Everyday life in the Hanseatic port. Elbląg, 2012.
15. Gesamtkatalog der Wiegendrucke. URL: https://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/docs/STERNBE.htm (дата обращения: 23.05.2022).
16. Heilig en Profaan. Vols. 1―4. Cothen, 1993―2018.
17. Königsberg, Hausmarke des Wallfischspeichers // Визуальный архив Восточной Пруссии. URL: https://bildarchiv-ostpreussen.de/suche/index.html?ids=6955 (дата обращения: 23.05.2022).
18. Kościński B. Lastadia ― najstarsza stocznia Gdańska w świetle badań archeologicznych. Gdańsk, 2020.
19. Kubicki R. Pielgrzymki w testamentach mieszczan elbląskich w XV ― początkach XVI w. // Z dziejów średniowiecza. Pamięci Profesora Jana Powierskiego (1940―1999) / red. W. Długokęcki. Gdansk, 2010. S. 179―188.
20. Kühne K., Brumme C., Koenigsmarkova H. Jungfrauen, Engel, Phallustiere: Die Sammlung mittelalterlicher französischer Pilgerzeichen des Kunstgewerbemuseums in Prag und des Nationalmuseums Prag. Berlin, 2012.
21. Kunera, late medieval badges and ampullae. URL: https://database.kunera.nl (дата обращения: 23.05.2022).
22. Lisch G. C. Geschichte der Heiligen-Bluts-Kapelle im Dome zu Schwerin // Jahrbücher des Vereins für Mecklenburgische Geschichte und Altertumskunde. 1848. Bd. 13. S. 143―187.
23. Lisch G. C. Hauptbegebenheiten in der ältern Geschichte der Stadt Sternberg // Jahrbücher des Vereins für Mecklenburgische Geschichte und Altertumskunde. 1847. Bd. 12. S. 187―306.
24. Lutz G. Introduction to Late Medieval Pilgrimage Architecture // Peregrinations: Journal of Medieval Art and Architecture Medieval Art and Architecture. 2004. Vol. 1, iss. 4.
25. Miehle D. Katalog monet ziem historycznie z Polską związanych. Monety Zakonu Krzyzackiego. Warszawa, 1998.
26. Paner H. Gdańsk na pielgrzymkowych szlakach średniowiecznej Europy. Gdańsk, 2016.
27. Paner H. Średniowieczne świadectwa kultu maryjnego. Pamiątki pielgrzymie w zbiorach Muzeum Archeologicznego w Gdańsku. Gdańsk, 2013. (Fontes Commentationesque ad res gestas Gedani et Pomeraniae ; vol. IV).
28. Paszkiewicz B. Moneta w dawnym Gdańsku : badania archeologiczne w latach 1997―2009. Gdańsk, 2013.
29. Sawicki J. Średniowieczne świeckie odznaki w Polsce na tle europejskim. Wrocław, 2014.
30. Spencer B. Pilgrim Souvenirs and Secular Badges. L., 1998. (Medieval Finds from Excavations in London ; [vol.] 7).