Кампания по переименованию в Вармии и Мазурах после Второй мировой войны
Аннотация
На основе документов, материалов прессы и исследований польских авторов рассматриваются проблемы смены немецкой топонимики в ходе кампании по переименованию в Вармии и Мазурах в первые послевоенные годы. Выясняются исторические предпосылки, условия и принципы изменения названий населенных пунктов, природных объектов, а также улиц и площадей; анализируются практические проблемы, возникавшие в ходе кампании по переименованию. Делается вывод о существенных отличительных особенностях этого процесса в Польше и СССР, обусловленных различиями в историческом опыте двух стран и разными подходами к решению задачи «присвоения» пространства бывшей Восточной Пруссии властями и общественностью Мазурского округа (Ольштынского воеводства) Польши и Калининградской области РСФСР.
Список литературы
1. Бродерзен П. «Позови меня тихо по имени…»: Кампания переименований в Калининградской области в 1946—1950 гг. // Балтийский регион в истории России и Европы. Калининград, 2005. С. 201—210.
2. Губин А. Б. Топонимика Калининграда. Реки и водоемы // Калининградские архивы. Калининград. 2007. Вып. 7. С. 197—228.
3. Губин А. Б. Топонимия Калининграда // Там же. 2003. Вып. 5. С. 139—196.
4. Криворуцкая И. Е. Кампания переименований 1946—1947 годов // Там же. 1998. Вып. 1. С. 90—106.
5. Маслов В. Н. Создание Кёнигсбергской области и ее переименование в 1946 г. // Там же. 2014. Вып. 11. С. 99—109.
6. Маслов В. Н. Переименование районных центров Калининградской области в 1946 году // Вестник Балтийского федерального университета им. И. Канта. 2014. № 12. С. 58—69.
7. Населенные пункты Калининградской области: Краткий справочник / сост. Н. Е. Макаренко, Э. М. Медведева. Калининград, 1975.
8. Bierzmy przykład z Braniewa: Usuńmy ślady niemczyzny // Życie Olsztynskie. 1947. 7 lipca. S. 8.
9. Biolik M. Nazwy terenowe Warmii i Mazur jako świadectwo historii regionu // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. 2004. № 4. S. 419—426.
10. Biolik M. Pomorskie monografie toponomastyczne // Ibid. 1987. № 3—4. S. 521—526.
11. Biolik M. Pruskie nazwy zaginione z terenu byłego powiatu ostródzkiego // Ibid. 1981. № 2—4. S. 195—211.
12. Biolik M. Typy semantyczne współczesnych nazw ulic i placów Olsztyna // Ibid. 1982. № 1—2. S. 51—61.
13. Chojnacki W. Słownik polskich nazw miejscowości w b. Prusach Wschodnich i na obszarze b. Wolnego Miasta Gdańska według stanu z 1941 r. Poznań, 1946.
14. Dziwolągi nazewnictwa // Życie Olsztynskie. 1947. 6 sierpnia.
15. Engler W. Planowość i przypadek w nazewnictwie ulic Elbląga // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. 2008. № 2. S. 169—180.
16. Górnowicz H. Rodowe nazwy miejscowe Mazur i Warmii // Ibid. 1965. № 2. S. 197—228.
17. Grabowski Z., Jarmoc A. Skorowidz nazw miejscowości województwa olsztyńskiego w brzmieniu nadanym przez Komisję Ustalania Nazw Miejscowości. Warszawa, 1951.
18. Kętrzyński W. Nazwy miejscowe polskie Prus Zachodnich, Wschodnich i Pomorza wraz z przezwiskami niemieckiemi. Lwów, 1879.
19. Kohutek L. Słownik nazw miejscowych Pomorza Mazurskiego zwanego Prusami Wschodnimi. Cieszyn, 1945.
20. Koniec “Prus Wscodnich” // Wiadomości Mazurskie. 1945. 9—10 sierpnia. S. 1.
21. Krzysztof Celestyn Mrongowiusz // Wiadomości Mazurskie. 1946. 19 marca. S. 3.
22. Lewandowska I. Oswajanie poniemieckiej przestrzeni nazewniczej na Warmii i Mazurach po II wojnie światowej // Nazwa dokumentem przeszłości regionu. Wrocław, 2010. S. 35—64.
23. Lewandowska I. Trudne dziedzictwo ziemi. Warmia i Mazury 1945—1989. Olsztyn, 2012.
24. Leyding-Mielecki G. Słownik nazw miejscowych okręgu mazurskiego. Olsztyn, 1947. Cz. 1.
25. Leyding-Mielecki G. Słownik nazw miejscowych okręgu mazurskiego. Poznań, 1959. Cz. 2.
26. Łukaszewicz B. Leksykon polactwa w Niemczech // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. 1974. № 1. S. 92—96.
27. Nazwy ulic i placów publicznych: Doniosły okólnik Ministerstwa Ziem Odzyskanych w sprawie nazewnictwa // Wiadomości Mazurskie. 1947. 29 kwietnia. S. 2.
28. Nazwy ulic Olsztyna ostatecznie ustalone // Wiadomości Mazurskie. 1946. 4 sierpnia. S. 3.
29. Nazwy ulic Olsztyna ostatecznie ustalone // Ibid. 1947. 5 lutego. S. 3.
30. Niema już Królewca, jest Kaliningrad // Ibid. 1946. 2 lipca. S. 3.
31. Nowe nazwy miejscowości w wojewodztwie Olsztynskim // Ibid. 5 czerwca. S. 3.
32. Nowy słownik miejscowości: wojewodztwa Olsztyńskiego // Ibid. 23 maja. S. 3.
33. Pasierb B. Przyczynek do problemu repolonizacji Warmii i Mazur // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. 1989. № 1—4. S. 85—103.
34. Powierski J. Najdawniejsze nazwy etniczne z terenu Prus i niektórych obszarów sąsiednich // Ibid. 1965. № 2. S. 161—183.
35. Przywrócmy mejscowościom polskie nazwy // Wiadomości Mazurskie. 1946. 11 stycznia. S. 3.
36. Rastembork jest Kętrzynem // Ibid. 8 października. S. 3.
37. Słownik geograficzny Krolestwa Polskiego i innych krajow słowiańskich. Warszawa, 1880—1902. T. 1—15.
38. Sobczak E. Onomastyka regionalna // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. 2008. № 1. S. 90—98.
39. Sukertowa-Biedrawina E. Dawno a niedawno. Wspomnienia. Olsztyn, 1965.
40. Szostakowska M. Stanisław Srokowski (1872—1950). Polityk, dyplomata, geograf, Olsztyn, 1999.
41. Tomkiewicz R. O działalności Komisji Ustalania Nazw Miejscowych i Obiektów Fizjograficznych na terenie Warmii i Mazur // Komunikaty Mazursko-Warmińskie. 2004. № 4. S. 539—547.42. Tomkiewicz R. Życie codzienne mieszkańców powojennego Olsztyna, 1945—1956. Olsztyn, 2003.
43. Ulice nie będą przemianowywane // Życie Olsztynskie. 1947. 23 sierpnia. S. 7.
44. Usunać ostatnie siedliska zarazy niemieckej na Mazurach // Wiadomości Mazurskie. 1946. 15 maja. S. 4.
45. Używamy nowych nazw mejscowości w wojewodztwie Olsztynskim // Ibid. 6 lipca. S. 3.
46. W dawnym gnieździe prusactwa. Okręg kaliningradzki rozpoczął nowe życie // Ibid. 28 grudnia. S. 4.
47. Wagińska-Marzec M. Jak zmieniano nazwy miejscowości na Warmii i Mazurach po 1945 roku // Wspólne dziedzictwo? Ze studiów nad stosunkiem do spuścizny kulturowej na Ziemiach Zachodnich i Północnych. Poznań, 2000. S. 59—110.
48. Z życia okręgu // Wiadomości Mazurskie. 1945. 4—5 pazdziernika. S. 2.
49. Z życia okręgu // Ibid. 8—9 września. S. 1.
50. Zmywamy pakost niemczyzny // Ibid. 1946. 31 grudnia. S. 5.